รัชกาลที่+4


 * พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว **
 * ที่มา : ภาพจากหนังสือ "เฉลิมพระเกียรติพระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว",มูลนิธิวิทยาศาสตร์ ดร. ปรีชา – ประไพ อมาตยกุล, ๑๘ สิงหาคม ๒๕๔๑ **

**พระราชประวัติ **  พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ พระราชสมภพเมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๑๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๓๔๗ (พ.ศ. ๒๓๔๗ - พ.ศ. ๒๔๑๑ ครองราชย์ พ.ศ. ๒๓๙๔ - พ.ศ. ๒๔๑๑ ) ตรงกับวันพฤหัสบดี ขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๑๑ ปีชวด ฉศกจุลศักราช ๑๑๖๖ ทรงเป็นพระราชโอรส องค์ที่ ๔๓ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยรัชกาลที่๒โดยเป็นพระองค์ที่๒ในสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินีพระราชวังเดิม พระเจ้ากรุงธนบุรี เมื่อพระชนมายุ ๙ พรรษา สมเด็จพระบรมราชนกนาถทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จัดให้มีพระราชพิธีลงสรงเป็นครั้งแรกในกรุงรัตนโกสินทร์ ได้ทรงพระราชเกียรติยศรับพระราชทานพระนามจารึกในพระสุพรรณบัฎว่า "สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามงกุฎสมมติเทววงศ์พงศ์อิศวร กษัตริย์ขัตติยราชกุมาร" ปรากฏตามอเนกนิกรชนสมมติ เรียกพระนามว่า "ทูลกระหม่อมฟ้าพระองค์ใหญ่" แต่คนทั้งหลายมักจะเรียกพระองค์ว่า "ทูลกระหม่อมใหญ่" หรือ "เจ้าฟ้าพระองค์ใหญ่" หรือ "เจ้าฟ้าใหญ่" โดยเรียกกันอย่างนี้สืบมาจนเสวยราชย์ เมื่อพระชนมายุ ๑๔ พรรษา (ปีฉลู พ.ศ. ๒๓๖๐) ทรงผนวชเป็นสามเณรตามประเพณี โดยทรงประทับอยู่ที่วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ ทรงศึกษาศีลธรรมและเรียนรู้ภาษาบาลีชั้นต้น พระองค์ทรงดำรงภาวะสามเณรอยู่ ๗เดือน  ในสมัยโบราณ ชาวบ้านต่างมีความเชื่อว่าดาวหางเป็นลางบอกเหตุร้าย แต่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงชี้ให้เห็นว่าดาวหางเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ตามหลักวิทยาศาสตร์ พระองค์ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างหอดูดาวไว้บนพระราชวังพระนครคีรี (เขาวัง) จังหวัดเพชรบุรี ในปี พ.ศ. ๒๔๐๓ โดยพระราชทานนามว่า "หอชัชวาลเวียงชัย" หรือ "กระโจมแก้ว" โดยในรัชสมัยของพระองค์ ได้มีปรากฏการณ์ดางหางโคจรผ่านประเทศสยามถึง ๓ ดวง ดาวหางฟลูเกอร์กูส์ เป็นดาวหางขนาดใหญ่ มีหาง ๒ หาง ปรากฏให้ชาวไทยได้เห็นในแผ่นดิน พระพุทธเลิศหล้านภาลัย โดยปรากฏอยู่บนท้องฟ้านานนับปี ตั้งแต่ เดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๓๕๓ ถึง เดือนมกราคม พ.ศ. ๒๓๕๔ โดยในขณะนั้นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระชนมายุได้ ๘ พรรษา ทั้งนี้ดาวหางนี้พบโดยชาวฝรั่งเศสชื่อ ฟลูเกอร์กูส์ (Flaugerguess)ดาวหางโดนาติ เป็นดาวหางขนาดใหญ่สวยงานมาก ปรากฏขึ้นในช่วงเดือนกันยายนถึงเดือนตุลาคม ปี พ.ศ. ๒๔๐๑ ดาวหางนี้พบโดยนักดาราศาสตร์ชาวอิตาลี ชื่อ โดนาติ (Donati) ดาวหางเทบบุท เป็นดาวหางขนาดใหญ่ และมีหางที่ยาวกว่าดาวหางโดนาติ โดยปรากฏขึ้นในช่วงเดือนมิถุนายนถึงเดือนกรกฎาคม ปี พ.ศ. ๒๔๐๔ ดาวหางดวงนี้พบโดยนักดาราศาสตร์ชาวออสเตรเลีย ชื่อ เทบบุท (Tebbutt)  
 * ดาวหางในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว **

ในเชิงวิทยาการด้านดาราศาสตร์ ระบบเวลามาตรฐานเป็นเรื่องที่สำคัญมาก ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งภูวดลทัศไนยขึ้นในปี พ.ศ. ๒๔๐๐ โดยเป็นหอนาฬิการักษาเวลามาตรฐานในประเทศสยาม ซึ่งเป็นหอตึกขนาด ๕ ชั้น โดยชั้นบนสุดติดนาฬิกาขนาดใหญ่สี่ด้าน เหตุผลที่พระองค์ทรงโปรดให้สร้างหอนาฬิกาหลวงและสถาปนาระบบเวลามาตรฐานนั้น ก็เพื่อเป็นพื้นฐานการพัฒนาทางเศรษฐกิจ สังคม วิชาการ อันจะเป็นประโยชน์แก่ราษฎร สมณชีพราหมณ์ในการกำหนดกิจพิธีกรรม และที่สำคัญระบบเวลามาตรฐานเป็นหัวใจในการดำเนินกิจกรรมทางวิทยาศาสตร์ อันได้แก่ การเดินเรือในทะเล หรือการตำแหน่งเส้นละติจูด (เส้นรุ้ง) และเส้นลองจิจูด (เส้นแวง) ของเรือในทะเล ซึ่งจำเป็นที่จะต้องใช้ฐานเวลาที่สอดคล้องและเดินเป็นจังหวะที่เท่ากันสำหรับ หาความแตกต่างระหว่างเส้นลองทิจูดของตำแหน่งเรือและเส้นลองทิจูดที่นาฬิกาบนเรือใช้อ้างอิง โดยใช้กล้องวัดแดด (sextant) วัดมุมสูงของดวงอาทิตย์ในระหว่างเที่ยงวัน 
 *  ดาวหางฟลูเกอร์กูส์ ดาวหางโดนาติ ดาวหางเทบบุท **
 * ทรงสถาปนาระบบเวลามาตรฐาน **
 * <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">พระที่นั่งภูวดลทัศไนย (หอนาฬิกา) ภาพจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ หีบผลงานของหลวงอัคนีนฤมิตร (จิตร จิตราคนี) **
 * <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">ทางซ้ายสุดคือพระที่นั่งสุทไธสวรรย์ ถัดมาคือประตูเทวาพิทักษ์ กับพระที่นั่งภูวดลทัศไนย **
 * <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">สูง 5 ชั้น มีนาฬิกา 4 ด้าน ส่วนทางขวาสุดคือป้อมสิงขรขัณฑ์ **

<span style="font-family: 'Angsana New',serif;"> **<span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">จันทรุปราคา ** <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">ในปี พ.ศ. ๒๔๐๒ พระองค์เสด็จประพาสหัวเมืองนครศรีธรรมราช โดยได้เสด็จไปนมัสการพระมหาธาตุเจดีย์ ครั้นวันรุ่งขึ้นตรงกับวันที่ ๑๓ สิงหาคม ก็เกิดจันทรุปราคา โดยพระองค์ได้ทรงทอดพระเนตร ทั้งนี้ในเอกสารพระราชกพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ฉบับหอสมุดแห่งชาติ ของเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ จะมิได้ระบุว่าพระองค์ได้ทรงทำการคำนวณพยากรณ์การเกิดจันทรุปราคาในครั้งนั้นหรือไม่ แต่จากการที่พระองค์ท่านทรงเป็นนักดาราศาสตร์ย่อมที่จะทรงทราบล่วงหน้าว่าจะมีจันทรุปราคาเกิดขึ้น

**<span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">ทรงคำนวณการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงได้ล่วงหน้าถึง ๒ ปี ** <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงคำนวณและพยากรณ์ไว้ว่า ปีมะโรง พ.ศ. ๒๔๑๑ วันอังคาร ขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๑๐ ตรงกับวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๑๑ จะเกิดปรากฏการณ์สุริยุปราคามืดหมดดวง โดยคราสจะเริ่มจับ ณ เวลา ๑๐ นาฬิกา ๔ นาที และคราสจะจับเต็มดวงเมื่อเวลา ๑๑ นาฬิกา ๓๖ นาที ๒๐ วินาที โดยคราสเต็มดวงมเป็นเวลา ๖ นาที ๔๕ วินาที ซึ่งพระองค์พยากรณ์ว่าจะเห็นได้ชัดที่ตำบลหว้ากอ เมืองประจวบคิรีขันธ์ ทั้งนี้พระองค์ได้ทรงศึกษาด้วยพระองค์เอง โดยคำนวณและพยากรณ์ล่วงหน้าไว้ถึง ๒ ปี ในการคำนวณการเกิดสุริยุปราคา พระองค์ทรงคำนวณตำแหน่งของดวงจันทร์ที่โคจรรอบโลกภายใต้แรงรบกวนจากทั้งดวงอาทิตย์ และจากทั้งโลกและตัวดวงจันทร์เองเมื่อโคจรรอบดวงอาทิตย์ ซึ่งปัจจุบันทราบกันในชื่อ "ปัญหาสามวัตถุ" (three body problem) และเมื่อรวมผลรบกวนจากดาวเคราะห์ดวงอื่นๆ จะเรียกว่า "ปัญหานานาวัตถุ" (n body problem) ซึ่งขั้นตอนการคำนวณของพระองค์ สามารถลำดับได้เป็น ๓ ขั้นตอน <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">๑. การคำนวณตำแหน่งดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ทุกวัน โดยใช้ทฤษฎีการเคลื่อนที่ของดวงจันทร์(Theory of Lunar Motion) ซึ่งพระองค์ได้สั่งซื้อตำราดังกล่าวจากต่างประเทศ ทั้งนี้มีการสันนิฐานว่าพระองค์ทรงศึกษาในเรื่องทฤษีของดวงจันทร์ ประมาณปี พ.ศ. ๒๕๐๖ ซึ่งเป็นเวลา ๕ ปีล่วงหน้าก่อนการเกิดสุริยุปราคา <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">๒. หลังจากทรงทราบตำแหน่งของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์แล้ว จะต้องทรงทำการคำนวณเพื่อตรวจสอบว่าจะมีโอกาสเกิดอุปราคาหรือไม่ ในปีใด <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">๓. เมื่อทรงทราบจากลำดับขั้นที่สองว่าจะเกิดอุปราคาขึ้น จะทรงคำนวณหารายละเอียดของการเกิดอุปราคาว่าจะมีลักษณ์คราสเต็มดวงหรือชนิดวงแหวนหรือคราสเพียงบางส่วน โดยจะรวมไปถึงสถานที่ที่จะสังเกตการณ์ และเวลาของการเกิดคราส

<span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">
 * <span style="font-family: 'Angsana New',serif; font-size: 14pt;">กล้องโทรทรรศน์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว **